Wat is Internal Family Systems (IFS) therapie?
Om cliënt te zijn in IFS Therapie hoef je er niet van alles van te weten en te begrijpen. Je kunt het gewoon ervaren. En daar desgewenst iets over vragen. Voor wie er wel graag meer over weet hier onder een uitleg van deze radicaal andere vorm van therapie. Het boek ‘Alle delen welkom’ van Richard Schwartz is heel toegankelijk. Voor wie mondelinge uitleg fijner vindt staan op de pagina Inspiratie verschillende filmpjes, in het tweede zie je ook een demonstratiesessie.
Internal Family Systems is een op neurowetenschappelijke basis gestoelde, systemische psychotherapie. IFS is niet-pathologiserend: het ziet verstoringen in ons innerlijke systeem niet als 'ziekelijk', maar als een logisch gevolg van wat we meemaakten. IFS gaat uit van de meervoudigheid van de geest en ziet dat als een natuurlijk en nuttig verschijnsel. Volgens IFS bestaat onze geest uit verschillende sub-persoonlijkheden of ‘delen’, elk met hun eigen waardevolle kwaliteiten en rollen: beschermende delen en beschermde delen. Soms dragen delen zoveel pijn dat ze verbannen worden uit ons systeem, en beschermende delen extreme rollen aannemen om ons veilig te houden; om te voorkomen dat pijn opnieuw wordt opgelopen of oude pijn omhoog komt. Andere beschermende delen kunnen impulsief ingrijpen als pijn ons systeem toch dreigt te overspoelen, in een poging te verzachten, verdoven of af te leiden. Het Zelf, onze onaantastbare essentie, speelt een centrale rol in het verwelkomen, helen en integreren van onze belaste delen, om zo tot innerlijke heelheid en externe balans te komen, tot een leven waarin we ons kunnen openen, verbinden, beschermen en ontplooien. Waarin verschillende behoeftes gehoord kunnen worden. Waarin er Zelf-geleide zelfzorg is. Waarin we keuzevrijheid hebben en authentiek kunnen zijn.
Hoe is IFS ontstaan?
Richard Schwartz was aanvankelijk systemisch gezinstherapeut. Hij ontwikkelde IFS in de jaren '80 toen hij cliënten met ernstig trauma behandelde. Hij ontdekte dat cliënten vaak over hun innerlijke wereld spraken in termen van ‘delen’: “Ik heb een deel dat nu wil eten, een deel dat dat absoluut niet wil, een deel dat boos is, een deel dat zich schaamt, een deel dat hulp zoekt, een deel dat daar juist heel bang voor is, een deel dat wanhopig is en een deel dat dissocieert als het teveel wordt.”
Deze delen bleken allemaal positieve, beschermende bedoelingen te hebben, ook al had hun aanpak soms negatieve effecten. Deze delen gedroegen zich als een interne familie, in onderlinge meer of minder goed functionerende relaties. Schwartz merkte op dat wanneer de delen zich ontvangen en met compassie begrepen voelden door iets dat cliënten hun ‘Zelf’ noemden, ze hun lasten, beperkende overtuigingen en extreme gedragingen gaandeweg los konden laten en een meer ontspannen en samenwerkende rol konden aannemen in het systeem van de cliënt. Dat leidde tot meer innerlijke harmonie en keuzevrijheid in de buitenwereld: Zelfleiderschap.
Schwartz en zijn medepioniers ontwikkelden het IFS model, dat inmiddels ook buiten de USA meer en meer bekendheid en erkenning krijgt. IFS is een effectieve therapeutische ingang bij een diversiteit aan hulpvragen. De reikwijdte gaat van het verkrijgen van meer innerlijke ruimte en ontspanning tot het werken met heel complexe problematiek.
"There are no bad parts."
Drie soorten delen
In IFS zijn alle delen welkom. Er zijn geen slechte delen. Al onze delen hebben een positieve intentie, ook als hun strategieën soms pijnlijke uitwerkingen hebben. We hebben beschermende delen (managers en figherfighters genaamd) en beschermde delen (exiles). Onze delen zijn onze onmisbare handen en voeten in de wereld, het is onze persoonlijkheidsstructuur. Het zijn de muzikanten van het orkest. Delen zijn niet de last die ze dragen. Delen kunnen niet verdwijnen, maar we kunnen ze wel helpen hun lasten los te laten, zodat ze vanuit hun vrije, oorspronkelijke rol kunnen bijdragen aan ons functioneren.
Exiles
Exiles (ballingen) zijn onze oorspronkelijk meest gevoelige, spontane en speelse delen, die de pijn van hechtingswonden en traumatische ervaringen op zich hebben genomen. Deze delen dragen lasten van pijn, eenzaamheid, angst, schaamte en schuld en voelen zich vaak waardeloos. Ze zijn vaak ‘bevroren in de tijd’ geraakt tijdens traumatische gebeurtenissen en/of perioden van emotionele tekorten. Als ze geactiveerd raken kunnen ze ons systeem overspoelen met kwetsbaarheid en wanhoop. Daarom worden ze door onze beschermende delen buiten ons systeem gehouden. Dat kost veel energie. Exiles leven in het verleden. Ze hebben het verlangen naar het licht te komen, geheeld te worden en vrij te kunnen zijn in hun oorspronkelijke gevoelige, spontane en creatieve staat, in het hier en nu.
Managers en firefighters
Beschermende delen zijn ontstaan in reactie op trauma en hechtingswonden. Ze zijn vaak even jong als de exiles, ook al gebruiken ze soms volwassen strategieën. Er zijn twee soorten beschermers: zogeheten managers en firefighters (brandweerlieden).
Managers zijn proactieve beschermende delen, die proberen te voorkomen dat exiles geactiveerd worden en ons overspoelen, of dat we opnieuw pijn zullen oplopen. Hun motto is “nooit meer”. Ze proberen ons systeem te stabiliseren of verbeteren. Ze streven er naar controle te houden over prestaties, uiterlijk, relaties en ons imago. Ze proberen ons leven op de rails te houden. Managers kunnen perfectionistisch en kritisch zijn om te voorkomen dat we ons opnieuw waardeloos of machteloos voelen. Ze hebben hun blik op de toekomst.
Firefighters zijn reactieve beschermende delen, die in actie komen als de managers falen en een exile geactiveerd raakt. Ze proberen ons emotionele vuur te doven met afleiding, verdoving of dissociatie. Ze houden geen rekening met ‘waterschade’, als het vuur maar dooft. Firefighters zijn impulsief en hun acties kunnen irrationeel of zelfdestructief lijken. Hun motto is “Als al het andere faalt" en “Tot elke prijs”. Ze zijn gericht op het nu.
Managers en brandweerlieden kunnen heel tegenstrijdige visies hebben hoe het systeem veilig te houden. Ook kunnen verschillende managers onderling en verschillende firefighters onderling heel andere strategieën hebben om dat te doen. Ze kunnen gepolariseerd zijn geraakt. Dat kan een gevoel van grote innerlijke verscheurdheid geven. Ons systeem kan meer of minder gepolariseerd zijn. Soms is het door trauma zo verdeeld geraakt dat delen geen weet hebben van elkaar. Beurtelings nemen ze het systeem over en ‘rijden ze de bus’. Als het Zelf z’n centrale plek inneemt, alle delen hoort en zorg voor ze gaat dragen komt er weer balans en samenwerking in het systeem.
De dirigent van het orkest
Het Zelf is onze onbeschadigde essentie, onze ziel, ons ruimste bewustzijn. Degene die waarneemt. Iedereen heeft een Zelf, wat er ook in je leven gebeurd is. Het Zelf is onbeschadigbaar. Het Zelf heeft kwaliteiten als: nieuwsgierigheid, compassie, kalmte, helderheid, vertrouwen, moed, creativiteit en verbondenheid. Deze kwaliteiten helpen ons om onze delen die hulp nodig hebben te verwelkomen, te begrijpen en te helen, waarna ze onder Zelf-leiderschap op een harmonieuze manier kunnen samenwerken en ons helpen functioneren in de wereld. Dat maakt dat we vrij worden en werkelijke keuzevrijheid krijgen.
Het Zelf helpt beschermers met extreme rollen, of gepolariseerde beschermers met tegenstrijdige visies op hoe ons te beschermen door ze een oordeelloze en compassievolle ruimte te bieden, waarin hun geschiedenis, hun zorgen en hun intenties gehoord en begrepen worden. Daarna kan, met hun toestemming, hetgeen ze beschermen door het Zelf gehoord en geholpen worden. Het Zelf kan verbannen delen helpen hun pijnlijke lasten en belemmerende overtuigingen los te laten, waardoor ze terugkeren naar hun oorspronkelijke, vrije toestand en naar hun oorspronkelijke of gewenste kwaliteiten. Geheelde verbannen delen kunnen terugkeren in het systeem, in het hier en nu, in hun vrije, speelse, gevoelige aard. Dat maakt dat de voormalige beschermers hun harde werken in extreme rollen kunnen loslaten, kunnen ontspannen en gaan samenwerken in het systeem onder Zelf-leiderschap. Positieve veranderingen in het interne systeem zullen leiden tot positieve veranderingen in het externe systeem.
Delen zonder Zelf zijn als muzikanten zonder dirigent: een kakafonie. Een dirigent zonder muzikanten kan geen muziek maken. Als de dirigent de muzikanten leidt en samen laat musiceren klinkt de muziek zoals bedoeld: afgestemd en authentiek.
Hoe onderscheidt IFS zich van andere therapieën?
IFS onderscheidt zich door zijn niet-pathologiserende benadering: het ziet hetgeen waaraan we lijden niet als stoornis, maar als begrijpelijk gevolg van trauma en tekorten. Als een poging van ons systeem om ons in balans te houden. IFS onderscheidt zich ook door het werken met de meervoudigheid van de geest en het Zelf, onze diepste essentie. In plaats van 'problematische' delen te bestrijden of te onderdrukken, streeft IFS ernaar ze te verwelkomen, te begrijpen, te helpen vrij worden van hun lasten, hun waardevolle kwaliteiten te herstellen en ze onder Zelf leiderschap te laten samenwerken. De therapeut is niet de helende factor maar gids en getuige vanuit Zelfenergie. Het Zelf van de cliënt is de helende kracht. De therapeut vertrouwt de wijsheid en het ritme van het systeem. IFS maakt gebruik van de innerlijke hulpbronnen en zelfcompassie om emotionele wonden te genezen. IFS helpt ons met onze kern-ik te verbinden: van ons meest volwassen perspectief en -mogelijkheden tot de diepte van onze essentie: onze ziel.
IFS is een therapie die voorbij het cognitieve, voorbij ons denken en begrijpen gaat. Die het lichaam als belangrijke bron van informatie en plek van verankering gebruikt. IFS is een cliënt-gerichte en co-operatieve therapievorm, waarbij cliënt en therapeut steeds beter op het ritme en de behoeftes van het systeem van de cliënt raken ingespeeld.
IFS is effectief gebleken bij een breed scala aan psychische problemen, waaronder trauma, PTSS, dissociatie, depressie, angst, eetstoornissen en verslaving.
Kennismaken?
Wil je meer informatie of een afspraak om kennis te maken?